-
Exclusief
Geboren in januari? Dan sta je al met één been voor in het profvoetbal
4 min leestijd
Exclusief
Wie in januari is geboren, heeft in het jeugdvoetbal een flinke voorsprong op een speler uit december van hetzelfde geboortejaar. Dat zogeheten 'geboortemaandeffect' speelt nog altijd een grote rol in scouting, BVO-opleidingen en uiteindelijk zelfs de doorstroom naar het profvoetbal.
Twee jongens, hetzelfde geboortejaar, dezelfde competitie. De één is geboren op 2 januari, de ander op 28 december. Op papier zijn ze even oud. Op het veld kan er bijna een jaar verschil tussen zitten. In lengte, kracht, snelheid, coördinatie en simpelweg de bravoure waarmee je een duel aangaat.
Precies daar begint het probleem. Wie op zijn elfde al groter, sneller en verder is, valt eerder op bij een scout. Niet per se omdat hij meer talent heeft, maar omdat hij op dat moment verder is dan een leeftijdgenoot die bijna een jaar jonger is.
De nieuwste cijfers uit het KNVB-rapport Nederland Opleidingsland laten zien hoe hardnekkig dat effect is. Van de spelers in BVO-opleidingen is 35.76% geboren in de eerste drie maanden van het jaar. Slechts 15.86% komt uit het laatste kwartaal. Scouts denken dus talent te selecteren, maar selecteren geregeld ook een fysieke voorsprong. En daardoor kan een deel van het echte talent al buiten beeld zijn voordat het überhaupt de kans krijgt om zich te laten zien.
Een voorsprong van bijna een jaar
Een talent herkennen is lastig genoeg. Maar in het jeugdvoetbal kijken scouts en trainers soms ook onbewust naar iets heel anders: wie er al het verst is in zijn ontwikkeling.
Neem het eerdere voorbeeld: de één is geboren op 2 januari, de ander op 28 december. Op papier zijn ze even oud. In werkelijkheid scheelt het bijna een volledig jaar. De januariklant oogt dan sneller als een talent, terwijl de decemberjongen misschien simpelweg nog tijd nodig heeft.
Dat heet het relative age effect, of in het Nederlands: het geboortemaandeffect. De KNVB trekt daar al jaren aan de bel over. In het rapport Nederland Opleidingsland staat dat er nog altijd een “sterk geboortemaandeffect” zichtbaar is in het Nederlandse mannenvoetbal. En dat effect verdwijnt niet zodra spelers ouder worden. Het werkt juist door richting de jeugdopleiding, het betaald voetbal en nationale teams.
Lees ook: Wat is de solidariteitsbijdrage van de FIFA en hoe werkt die bij een transfer?
De cijfers zijn behoorlijk pijnlijk
De KNVB keek naar de verdeling van geboortequartalen in het seizoen 2023/24. BQ1 staat voor januari tot en met maart, BQ4 voor oktober tot en met december. Als geboorteperiode geen rol speelde, zou de verdeling grofweg rond de 25 procent per kwartaal moeten liggen.
Dat is duidelijk niet het geval. In BVO-opleidingen is meer dan een derde van de spelers geboren in de eerste drie maanden van het jaar. Spelers uit het laatste kwartaal zijn er nog geen 16 procent van het totaal.
| Niveau | BQ1: jan-mrt | BQ2: apr-jun | BQ3: jul-sep | BQ4: okt-dec |
|---|---|---|---|---|
| Ere- en Eerste Divisie | 32.56% | 28.60% | 22.02% | 16.82% |
| BVO-opleidingen | 35.76% | 27.14% | 21.25% | 15.86% |
| 200 amateurclubs | 28.56% | 25.97% | 25.04% | 20.42% |
| Overige amateurclubs | 26.42% | 25.28% | 25.78% | 22.52% |
De scheefgroei neemt dus toe naarmate de route naar de top smaller wordt. Bij de BVO’s zijn er 2.25 keer zoveel spelers uit BQ1 als uit BQ4. Ook in de Eredivisie en Keuken Kampioen Divisie is een speler uit het eerste kwartaal bijna twee keer zo vaak vertegenwoordigd als een speler uit het laatste kwartaal.
| Niveau | Verschil BQ1-BQ4 | BQ1 ten opzichte van BQ4 |
|---|---|---|
| Ere- en Eerste Divisie | 15.74 procentpunt | 1.94x zo vaak vertegenwoordigd |
| BVO-opleidingen | 19.90 procentpunt | 2.25x zo vaak vertegenwoordigd |
| 200 amateurclubs | 8.14 procentpunt | 1.40x zo vaak vertegenwoordigd |
| Overige amateurclubs | 3.90 procentpunt | 1.17x zo vaak vertegenwoordigd |
Niet het talent, maar de route ernaartoe
Dat betekent niet dat een jongen uit januari minder talentvol is dan een jongen uit november. Het zegt vooral iets over wie op jonge leeftijd de beste omstandigheden krijgt om beter te worden.
Wie eerder in een selectieteam terechtkomt, traint vaker en meestal onder betere trainers. Hij speelt tegen sterkere tegenstanders, krijgt meer aandacht en wordt sneller gezien door een BVO. Zo ontstaat wat de KNVB een “vicieuze cirkel van selectie op selectie” noemt.
De fysieke voorsprong van een relatief oudere speler kan dus tijdelijk zijn. De ontwikkelingsvoorsprong die daarna ontstaat, is dat niet per se. Want de speler die als elfjarige al werd geselecteerd, heeft op zijn vijftiende misschien vier jaar lang een beter programma gedraaid dan zijn leeftijdgenoot die buiten beeld bleef.
Hier liggen zonder meer grote kansen voor clubs in het betaald voetbal. Een club die alleen kijkt naar wie vandaag de wedstrijd domineert, kan een speler missen die over twee jaar veel verder is. Talentherkenning gaat niet alleen over zien wie nú de beste is. Het gaat om inschatten wie straks het meeste toevoegt.
De beste recruitment kan juist hier beginnen
Vooral kleinere clubs kunnen hier een kans pakken. De grote academies vissen vaak vroeg in dezelfde vijver, waarin relatief oudere en fysiek vroegrijpe spelers oververtegenwoordigd zijn. Juist daarachter zit een groep spelers die niet minder potentie heeft, maar simpelweg minder vaak op een goed veld met de juiste trainer staat.
De interessante vraag voor een recruitmentafdeling is daarom niet alleen: waarom speelt deze jongen nog niet bij een BVO? Soms is het antwoord niet dat hij tekortkomt. Soms is hij geboren in de verkeerde maand, laat in zijn groei of net te klein geweest op het verkeerde selectiemoment.
De club die hier structureel beleid op maakt, vergroot niet alleen de kans op een late bloeier. Die vergroot ook de vijver waaruit hij kan vissen.
Deze analyse is onderdeel van The Recruitment Room: een nieuwsbrief is gemaakt voor trainers, scouts, technisch directeuren, agencies én sportjournalisten en -redacties. Aanmelden kan hier!
Lees meer over:
Eredivisie
Ajax
